Με τη πάροδο των χρόνων, ο εθισμός έχει περιγραφεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους σαν ηθική αδυναμία, σαν ανικανότητα να αντιμετωπίσει κάποιος τον κόσμο, σαν έλλειψη δύναμης της θέλησης, σαν σωματική ασθένεια η πνευματική αρρώστια. Αν είστε μέλος οικογένειας ή φιλικό πρόσωπο κάποιου που βρίσκεται σε ενεργό εθισμό, μπορεί να έχετε ακόμα πιο γλαφυρό τρόπο να περιγράψετε τον εθισμό. Παρόλα αυτά, ο εθισμός μπορεί με ακρίβεια να περιγραφεί και να οριστεί με τον εξής τρόπο:
Σχεδόν όλα τα ανθρώπινα όντα έχουν μια βαθιά επιθυμία να αισθάνονται ευτυχισμένα και να βρουν πνευματική και ψυχική γαλήνη. Οι περισσότεροι από εμάς κατά διαστήματα, βρίσκουμε στη ζωή μας αυτή την πληρότητα της γαλήνης και της ομορφιάς, μετά όμως ξεγλιστρά μόνο και μόνο για να επιστρέψει κάποια άλλη φορά. Όταν μας εγκαταλείπει, νιώθουμε λύπη, ακόμα και μια ελαφριά αίσθηση πένθους. Αυτός είναι ένας από τους φυσιολογικούς κύκλους της ζωής, και είναι ένας κύκλος που δεν μπορούμε να ελέγξουμε.
Μπορούμε να δούμε τον εθισμό σαν μια προσπάθεια να ελέγξει κανείς αυτούς τους ανεξέλεγκτους κύκλους. Όταν οι εθισμένοι κάνουν χρήση ενός συγκεκριμένου αντικειμένου, όπως είναι κάποια ουσία ή μια κατάσταση για να πετύχουν την αλλαγή της διάθεσης που επιθυμούν, πιστεύουν πως μπορούν να ελέγξουν τους κύκλους αυτούς, και στην αρχή μπορούν. Ο εθισμός στο πιο βασικό του επίπεδο, είναι να ελεγχθεί και να εκπληρωθεί αυτή η επιθυμία για ευτυχία.
Ο εθισμός πρέπει να εξεταστεί σαν μια διαδικασία που είναι προοδευτική. Ο εθισμός πρέπει να ιδωθεί σαν μια αρρώστια που εξελίσσεται συνεχώς από τη συγκεκριμένη, αν και συχνά όχι και τόσο ξεκάθαρη αρχή του, προς ένα τελικό σημείο. Άσχετα με το αντικείμενο ή κατάσταση, με στόχο να επιτευχθεί η επιθυμητή αλλαγή της διάθεσης, το επιθυμητό επίπεδο μέθης ή έκστασης.
Ο αλκοολικός βιώνει μια αλλαγή συναισθηματικής διάθεσης καθώς πίνει στο μπαρ της γειτονιάς του.
Ο εθισμένος στην τροφή, βιώνει μια αλλαγή συναισθηματικής διάθεσης καταβροχθίζοντας φαγητό η απέχοντας τελείως από αυτό.
Ο εθισμένος στον τζόγο βιώνει αλλαγή συναισθηματικής διάθεσης βάζοντας στοιχήματα σε ποδοσφαιρικούς αγώνες και παρακολουθώντας έπειτα τα αποτελέσματα στην τηλεόραση.
Ο κλεπτομανής βιώνει αλλαγή συναισθηματικής διάθεσης όταν κλέβει ρούχα από ένα πολυκατάστημα.
Ο εθισμένος στο σεξ, βιώνει αλλαγή συναισθηματικής διάθεσης καθώς χαζεύει το υλικό σε κάποιο πορνογραφικό βιβλιοπωλείο.
Ο εθισμένος στο να ξοδεύει βιώνει αλλαγή συναισθηματικής διάθεσης κατά τη διάρκεια μιας αγοραστικής μανίας.